Sette mola ne zaman verilir, kime sorulur

Yapım koordinatörü olarak çalıştığım ilk sezonlardan birinde, öğleden sonra üç sularında genç bir oyuncu yanıma geldi. Çekinerek 'Sabahtan beri ayaktayım, mola var mı, kime sormam lazım?' dedi. O an anladım ki sette mola meselesi işin içindekilere o kadar açık geliyor ki kimse yeni gelene anlatmayı akıl etmiyor. Oysa takvimi, ulaşımı ve çağrı saatlerini ayarlayan biri olarak şunu rahatlıkla söyleyebilirim: mola rastgele verilen bir lütuf değildir, günün planına baştan yazılmış bir parçadır.

Çekimden bir gün önce herkese bir çağrı listesi gider. Orada sete geliş saatin, makyaj ve kostüm sıran, hangi sahnelerde olduğun yazar. Pek çok yapımda bu listede yemek saati de belirtilir. Yazmasa bile yönetmen yardımcısının elindeki günlük planda mutlaka vardır. Yani 'mola ne zaman' sorusunun ilk cevabı çoğu zaman elindeki kâğıtta ya da telefonuna gelen mesajda saklıdır. Önce oraya bak.

Sette mola kimin saatine göre işler

Setlerde 'saati kamera tutar' diye bir laf vardır. Biz koordinasyonda biraz farklı bakarız. Günün akışını yönetmen yardımcısı yönetir; yönetmenle ve görüntü yönetmeniyle konuşarak hangi sahnenin ne zaman biteceğini, ışığın ne zaman değişeceğini hesaplar. Mola da bu hesabın içine oturur. Dış çekimde güneş batmadan bitmesi gereken bir sahne varsa yemek arası biraz kayabilir. İç mekânda uzun bir ışık değişikliği gerekiyorsa, ekip o boşluğu herkesin nefes alabileceği bir zamana çevirir.

Benim işim bu kaymaların bedelini ölçmektir. Yemek firması kaçta gelecek, servis araçları kaçta kalkacak, gece çekimine kalacak ekibin dinlenme süresi yetecek mi? Bir molayı yarım saat ileri atmak kâğıt üstünde küçük bir değişiklik gibi görünür. Arkasında ise yemeğin soğuması, şoförün mesaisi, ertesi günün çağrı saati gibi zincirleme hesaplar vardır. Bu yüzden mola saati bir oyuncunun ya da tek bir ekip üyesinin isteğiyle değil, bütün bu parçaların dengesine göre belirlenir.

Yemek arası başka, kısa nefes başka

Setlerde iki tür moladan söz edilir. Birincisi yemek arasıdır: çoğunlukla sabit, herkesin aynı anda çekildiği, kameranın gerçekten durduğu zaman. İkincisi kurulum aralarıdır: kamera yeni açıya taşınırken, ışık değişirken ya da mekân hazırlanırken oluşan boşluklar. Bu ikincisi resmî bir mola sayılmaz ama oyuncu için çoğu zaman günün en değerli dinlenme anıdır.

Kurulum arasında karavana, dinlenme alanına ya da gölge bir köşeye çekilebilirsin. Uzaklaşmadan önce yönetmen yardımcısına ya da set asistanına nerede olacağını söyle. Bir keresinde bir oyuncu kısa bir telefon görüşmesi için mekânın arka sokağına gitti ve ekip onu on beş dakika bekledi. Kimse sesini yükseltmedi ama günün planı sarktı, akşam servisinin kalkış saatini yeniden ayarlamak zorunda kaldık. Kısa nefesini al, ama ulaşılabilir kal.

Su içmek, tuvalete gitmek, birkaç dakika oturmak gibi temel ihtiyaçlar için kimseden resmî izin beklemen gerekmez. Yalnızca kamera dönerken değil, 'kestik' dendikten sonra ve haber vererek git. Bu kadarı yeterlidir.

Kime sorulur, kime sorulmaz

Yeni başlayanların en sık yaptığı hata, merak ettiği şeyi en yakınındaki kişiye sormaktır. Mola sorusunu kameramana, ışıkçıya ya da sahnede karşında oynayan oyuncuya sorarsan büyük ihtimalle doğru cevabı alamazsın; onlar da kendi işlerine odaklanmıştır. Doğru adresler bellidir:

• Yönetmen yardımcısı: günün akışını, sahne sırasını ve molanın ne zaman geleceğini en iyi o bilir.
• Set asistanı ya da ikinci yönetmen yardımcısı: oyuncuların takibini çoğu zaman bunlar yapar, sorunu ilk onlara götürebilirsin.
• Figüran sorumlusu: figüransan muhatabın odur; doğrudan yönetmene gitmek yerine ona sor.
• Yapım koordinatörü: yemek, ulaşım, çalışma süresi gibi konularda bir sorun yaşıyorsan son durak burasıdır.

Yönetmene doğrudan 'mola ne zaman' diye sormak çoğu sette hoş karşılanmaz. Bunun sebebi kabalık değil; yönetmenin kafası o an sahnededir ve bu tür sorular zincirin başka bir halkasında çözülür. Sağlık sorunun varsa, ilaç saatin geliyorsa ya da kendini iyi hissetmiyorsan durum değişir. O zaman beklemeden en yakın yönetmen yardımcısına söyle. Böyle bir durum her zaman önceliklidir ve kimse seni planı bozmakla suçlamaz.

Sözleşmede molanın yeri

Oyuncularla ve ajanslarla sözleşme konuşurken çalışma saatleri hep masaya gelir. Günde kaç saat çalışılacağı, mesainin ne zaman başlayıp bittiği, fazla çalışmanın nasıl karşılanacağı gibi konular yazılı olur. Sette mola süreleri ise bazen açıkça yazılır, bazen genel çalışma koşullarına bırakılır. İmzalamadan önce bu kısmı okumanı, anlamadığın yer varsa ajansına sormanı öneririm.

Çağrı saati ile çekim saati arasındaki farkı da bil. Diyelim ki sabah yedide çağrılıyorsun ama ilk sahnen öğleden sonraya planlanmış. Aradaki saatler çoğu yapımda çalışma süresinin içinde sayılır, çünkü beklemek de iştir. Ama bunun nasıl hesaplandığı sözleşmeden sözleşmeye değişir. Her yeni oyuncuya ilk gün şunu söylerim: geliş ve çıkış saatini kendin de bir yere not et. Bir anlaşmazlık çıkarsa elinde kendi kaydın olsun.

Ajans üzerinden çalışıyorsan, mola ya da çalışma süresiyle ilgili bir sorunu sette tartışmaya açmak yerine akşam ajansına iletmek çoğu zaman daha sağlıklıdır. Ajans bu konuyu yapımla daha sakin bir ortamda, belgeye bakarak konuşabilir.

Mola uzarsa ya da hiç gelmezse

Her gün planlandığı gibi gitmez. Yağmur başlar, bir oyuncu trafikte kalır, jeneratör arıza verir. Böyle günlerde mola bazen beklenenden uzun sürer, bazen yemek arası öne çekilir ve ardından uzun bir çekim bloğu gelir. Uzayan molada sete yakın dur; 'herkes yerine' denildiğinde birkaç dakika içinde hazır olabilmelisin. Makyajın ve kostümün de bu arada bozulmamalı. Yemekte kostümün üstüne bir örtü almak küçük ama işe yarayan bir alışkanlıktır.

Uzun süre ara verilmeden çalışıldığını hissettiğin günler de olur. Sessizce katlanmak yerine nazikçe set asistanına durumu sor. Çoğu zaman bir kayma ya da gözden kaçan bir ayrıntı vardır ve fark edildiğinde düzeltilir. Sorun sürekli tekrarlanıyorsa, işte o zaman koordinasyona ya da ajansına bildir.

Yıllar içinde öğrendiğim bir şey var: molayı en iyi kullanan oyuncular, aradan sonra sete ilk dönenler oluyor. Yemekten beş dakika erken gelip repliğini bir kez daha okuyan, kostümünü kontrol ettiren kişi o günün planını da biraz kolaylaştırıyor. Molanı hakkıyla al, dönüşünü de aynı özenle yap.